آیین رونمایی از «کره پومودورو»، اثر شاخص آرنالدو پومودورو، همزمان با یکصدمین سال تولد این هنرمند نامدار ایتالیایی، امروز یکشنبه اول شهریورماه در موزه زمان تهران برگزار شد؛ اثری که پس از سالها دوری از فضای موزه و پشت سر گذاشتن یک دوره مرمت تخصصی، بار دیگر در معرض دید عموم قرار گرفت.
موزه زمان امروز میزبان رویدادی بود که فراتر از یک آیین رونمایی، بهانهای برای گفتوگو درباره هنر معاصر، حفاظت از میراث هنری و البته پیوند دیرینه فرهنگی میان ایران و ایتالیا شد. «کره پومودورو»، مجسمه برنزی عظیمی که سالها در مجموعه پارک ارم تهران قرار داشت، پس از طی فرآیندی چهارماهه برای مرمت و احیا، اکنون جای خود را در یکی از موزههای تهران پیدا کرده است.
این مراسم با حضور حمیدرضا سلیمانی، مدیرعامل موزههای بنیاد مستضعفان، احمد محیط طباطبایی، رئیس انجمن موزههای ایران، امیر قاسمی، رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران، رایزن فرهنگی ایتالیا در ایران و جمعی از نمایندگان وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی و فعالان حوزه موزه و هنر برگزار شد.
حضور نماینده فرهنگی ایتالیا در این مراسم، وجه دیگری نیز به رونمایی از این اثر بخشید؛ چراکه پومودورو نهتنها یکی از مهمترین چهرههای هنر معاصر ایتالیا، بلکه هنرمندی است که بخشی از میراث هنری او امروز در ایران نگهداری میشود. چنین آثاری میتوانند همچون پلی میان دو فرهنگ عمل کنند؛ آثاری که مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشته و بخشی از گفتوگوی فرهنگی میان ایران و ایتالیا شدهاند.
یک اثر سهتنی با یک تاریخ پرماجرا
آرنالدو پومودورو، هنرمند ایتالیایی متولد ۱۹۲۶، فعالیت هنری خود را در میلان آغاز کرد و بخش مهمی از تجربه و پژوهشهای او به مفهوم فضا، فرم و رابطه میان حجم و فضای پیرامون اختصاص یافت. زبان بصری او بیش از آنکه صرفاً بر زیباییشناسی کلاسیک مجسمهسازی استوار باشد، بر تضاد میان سطح بیرونی و جهان درونی، نظم و آشفتگی، ساختار و فروپاشی شکل میگیرد.
«کره پومودورو» نیز یکی از نمونههای شاخص همین رویکرد است؛ حجمی کروی و عظیم که در نگاه نخست یک فرم هندسی ساده به نظر میرسد، اما با نزدیک شدن به آن، لایههای پیچیده و شکافتهشده سطح اثر، مخاطب را وارد جهانی متفاوت میکند.
این اثر که در دهه ۱۳۵۰ خریداری و به تهران منتقل شد، سالها در پارک ارم قرار داشت و در طول این مدت در معرض آسیبهای مختلف محیطی قرار گرفت. وزن این سازه برنزی حدود سه تن است و به گفته کارشناسان، از منظر موزهای در زمره آثار ارزشمند هنر معاصر جهان قرار میگیرد.
اهمیت جهانی آثار پومودورو را میتوان از حضور نمونههای مشابه آثار او در مکانهایی چون مقر سازمان ملل متحد، ترینیتی کالج و موزه واتیکان نیز دریافت.
چهار ماه برای بازگرداندن یک اثر به زندگی
یکی از بخشهای مهم این پروژه، فرآیند مرمت و احیای اثر بود؛ فرآیندی که به گفته میترا اعتضادی، مرمتگر آثار تاریخی، به مدت چهار ماه در یکی از موزههای بنیاد مستضعفان انجام شد.
مرمت چنین اثری تنها به معنای پاکسازی یا ترمیم سطح برنز نیست. ابعاد بزرگ، وزن بسیار بالا، شرایط نگهداری پیشین و آسیبهایی که طی سالها به اثر وارد شده بود، مجموعهای از چالشهای فنی و اجرایی را پیش روی تیم مرمت قرار داده بود.
در حاشیه مراسم، اعتضادی درباره دشواریهای این پروژه و روند انتخاب و همکاری با تیم تخصصی مرمت توضیح داد؛ فرآیندی که در نهایت زمینه را برای بازگشت اثر به یک فضای موزهای و حفاظتشده فراهم کرد.
اما چالشها تنها به مرمت محدود نمیشد.
جابهجایی یک غول برنزی در تهران
یکی از نکات قابل توجهی که در جریان این مراسم مطرح شد، دشواری انتقال «کره پومودورو» به موزه زمان بود. جابهجایی سازهای با چنین ابعاد و وزنی، آن هم در شهری مانند تهران، نیازمند برنامهریزی دقیق و استفاده از تجهیزات تخصصی بود.
ارتفاع اثر و محدودیتهای موجود در مسیر، از جمله ارتفاع پلهای تهران، عملیات انتقال را به یک پروژه مهندسی تبدیل کرده بود؛ پروژهای که استفاده از جرثقیل و برنامهریزی برای عبور ایمن اثر از مسیر، تنها بخشی از چالشهای آن به شمار میرفت.
در واقع، آنچه امروز مخاطب در فضای موزه بهسادگی مشاهده میکند، حاصل مجموعهای از تلاشهای تخصصی و اجرایی است که ماهها پیش از این مراسم آغاز شده بود.
پومودورو؛ هنرمندی که در اثرش ادامه پیدا میکند
برای تیم مجله طلا و جواهر، حضور در این مراسم تنها تماشای یک مجسمه نبود.
ایستادن در برابر اثری که تقریباً یک قرن پس از تولد خالقش همچنان موضوع گفتوگو، مرمت، نمایش و تحسین است، بار دیگر این پرسش را پیش روی ما قرار میدهد که یک هنرمند چگونه میتواند اثری خلق کند که بسیار فراتر از عمر خود او زندگی کند؟
پومودورو در سال ۱۹۲۶ متولد شد؛ اما امروز، در صدمین سال تولدش، یکی از آثار او در تهران دوباره رونمایی میشود. این شاید یکی از زیباترین تعاریف برای ماندگاری هنر باشد: هنرمند از میان ما میرود، اما جهانِ ساختهشده توسط او همچنان امکان گفتوگو ایجاد میکند.
«کره پومودورو» نیز از این منظر تنها یک حجم برنزی نیست. هر شکاف، برش، سطح و شکستگی در آن بخشی از زبان هنری هنرمند را شکل میدهد؛ گویی سطح صیقلی و منظم کره، در مواجهه با جهان درونی و پیچیده آن، فرو میریزد.
هنر، میان گذشته، اکنون و آینده
در این مراسم، دکتر احمد محیط طباطبایی نیز با اشاره به جایگاه چنین آثاری در تاریخ هنر ایران، بر اهمیت تلاشهای بنیاد مستضعفان در طول چند دهه گذشته برای حفظ و ارائه آثار هنری تأکید کرد و استمرار این جریان را در کنار فعالیتهای موزهای و تلاش برای زنده نگه داشتن هنر، ارزشمند دانست.
او همچنین به حضور آثار هنرمندان بزرگ جهان در ایران اشاره کرد و پومودورو را در کنار نمونههایی همچون آثار آلبرتو جاکومتی از جمله هنرمندانی دانست که حضور آثارشان در ایران، بخشی از ارزش و تنوع مجموعههای هنری کشور را شکل میدهد.
از نگاه او، «کره» پومودورو را میتوان فرمی میان گذشته و آینده دید؛ اثری که از زمان حال به گذشته نگاه میکند و در عین حال، مخاطب را به مفهوم «گذر» و حرکت به سوی آینده دعوت میکند.
این نگاه، شاید با ذات خود اثر نیز همخوان باشد؛ کره بهعنوان نمادی از جهان و حرکت، در اثر پومودورو دیگر یک حجم کامل و بسته نیست. جهان درون آن آشکار شده و آنچه در ظاهر نظم دارد، در درون خود با شکست، حرکت و دگرگونی مواجه است.
وقتی هنر، مرز نمیشناسد
رونمایی از «کره پومودورو» در تهران، در عین حال اتفاقی فرهنگی میان دو کشور ایران و ایتالیاست؛ اثری متولدشده در فضای هنری ایتالیا که دهههاست بخشی از تاریخ هنر معاصر ایران نیز محسوب میشود.
حضور رایزن فرهنگی ایتالیا در کنار مدیران موزهای، مسئولان فرهنگی و فعالان حوزه هنر در این مراسم، بر همین وجه مشترک تأکید داشت: هنر میتواند یکی از ماندگارترین زبانهای ارتباط میان ملتها باشد.
شاید به همین دلیل است که یک اثر هنری میتواند از میلان آغاز شود، به تهران برسد، سالها در فضای شهری قرار بگیرد، آسیب ببیند، مرمت شود و سرانجام در موزهای دوباره متولد شود؛ بیآنکه هویت و معنای اصلی خود را از دست بدهد.
یک یادگار برای یکصدمین سال تولد
در پایان این مراسم، تمبر یادبود آرنالدو پومودورو نیز رونمایی شد؛ اقدامی که یاد و جایگاه این هنرمند و اثر شاخص او را در ایران به شکلی نمادین ثبت میکند.
امروز، «کره پومودورو» دیگر صرفاً مجسمهای متعلق به یک مجموعه نیست. پس از سالها حضور در فضای شهری، آسیب، مرمت و جابهجایی، اکنون در موزه زمان تهران فرصتی دوباره برای دیدهشدن پیدا کرده است.
و شاید همین، معنای واقعی ماندگاری یک اثر هنری باشد؛ اینکه زمان نتواند آن را از بین ببرد، بلکه هر نسل با نگاه خود معنای تازهای از آن کشف کند.
برای ما در مجله طلا و جواهر، دیدن این اثر از نزدیک و حضور در میان هنرمندان، مرمتگران، موزهداران و دوستداران هنر، یادآور این حقیقت بود که حفظ هنر تنها نگهداری یک شیء نیست؛ حفظ بخشی از حافظه فرهنگی و فراهم کردن امکان گفتوگوی نسلهای آینده با گذشته است.
«کره پومودورو» امروز دوباره در تهران متولد شد؛ درست در صدمین سال تولد خالقش.
