ویـتــــنــــــــــام؛ مقـــصـــد تـــازه ســرمایـــه‌گـــــذاری در صنــعـــت جهانـــی جـــواهــــــرات
افتتــاح کارخانــه ۱۵۰ میلیـون دلاری پانـدورا
در هوشی‌‌میــــن چـه پیامی بــرای بـازار طـلا و جواهــر دارد؟
افتتاح کارخانه جدید پاندورا در ویتنام را نمی‌توان صرفاً یک خبر مربوط به توسعه ظرفیت تولید یک برند بزرگ دانست. این پروژه ۱۵۰ میلیون دلاری، که در اول اکتبر ۲۰۲۶ در هوشی‌مین افتتاح شد، نخستین سایت تولیدی پاندورا خارج از تایلند است و در صورت رسیدن به ظرفیت کامل، امکان تولید سالانه ۶۰ میلیون قطعه جواهر را خواهد داشت. این ظرفیت، توان تولید جهانی پاندورا را حدود ۵۰ درصد افزایش می‌دهد و برای کارخانه جدید، اشتغال حدود ۷ هزار نفر پیش‌بینی شده است.
اهمیت پروژه اما فراتر از اعداد آن است. پاندورا سال‌ها تولید خود را در تایلند توسعه داده و اکنون برای نخستین‌بار یک پایگاه تولیدی بزرگ را در کشوری دیگر ایجاد کرده است. انتخاب ویتنام، در زمانی رخ داده که شرکت‌های بین‌المللی در حال بازطراحی زنجیره‌های تأمین خود هستند و به دنبال ترکیبی از نیروی کار ماهر، زیرساخت صنعتی، دسترسی به بازارهای صادراتی و کاهش تمرکز تولید در یک کشور هستند.
به همین دلیل، کارخانه پاندورا را می‌توان نشانه‌ای از ورود جدی‌تر ویتنام به بخش صنعتی جواهرات دانست؛ صنعتی که این کشور پیش از این نیز در آن بازار داخلی، تولیدکنندگان شناخته‌شده و ظرفیت صادراتی داشته، اما اکنون در حال جذب سرمایهگذاری در مقیاس جهانی است.
چرا پاندورا ویتنام را انتخاب کرد؟
پاندورا در توضیح این سرمایهگذاری، از نیروی کار ماهر، ظرفیت تولید صنعتی و جایگاه رو به رشد ویتنام به‌عنوان یک مرکز تولید جهانی سخن گفته است. این شرکت همچنین تأکید کرده که کارخانه جدید بخشی از برنامه آن برای ایجاد یک شبکه تولید متنوع‌تر و مقاوم‌تر است.
این نکته مهم است: پاندورا صرفاً یک کارخانه جدید نساخته؛ بلکه بخشی از ریسک زنجیره تأمین خود را جغرافیایی توزیع کرده است.
پاندورا در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱۲ میلیون قطعه جواهر فروخته و درآمد آن به ۳۲.۵ میلیارد کرون دانمارک رسیده است. شبکه فروش این شرکت حدود ۷ هزار نقطه فروش در بیش از ۱۰۰ کشور دارد. بنابراین ظرفیت ۶۰ میلیون قطعه‌ای کارخانه ویتنام برای یک بازار محلی طراحی نشده و قرار است در شبکه جهانی تولید شرکت قرار گیرد.
به بیان دیگر، ویتنام برای پاندورا یک پایگاه صادراتی و تولیدی جهانی است، نه صرفاً بازاری برای فروش محصولات. همین تفاوت برای تحلیل صنعت جواهرات اهمیت زیادی دارد.
ویتنــام پیش از پانـدورا هــــم
در مسیــر صنعتـی شدن بود
ورود پاندورا به ویتنام را نباید یک اتفاق منفرد دید. این کشور طی سال‌های گذشته به یکی از مقاصد مهم سرمایهگذاری مستقیم خارجی در آسیا تبدیل شده است.
طبق آمار اداره ملی آمار ویتنام، سرمایهگذاری مستقیم خارجی تحقق‌یافته در این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۲۷.۶۲ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که ۹ درصد بیشتر از سال قبل بود و بالاترین سطح در پنج سال گذشته محسوب می‌شد. مجموع سرمایهگذاری خارجی ثبت‌شده نیز در پایان سال به ۳۸.۴۲ میلیارد دلار رسید.
این اعداد نشان می‌دهد که پاندورا وارد کشوری شده که از قبل زیرساخت جذب سرمایه صنعتی را ساخته است.
ویتنام در دهه‌های گذشته در حوزه‌هایی مانند الکترونیک، پوشاک، تجهیزات صنعتی و کالاهای مصرفی به زنجیره‌های جهانی تولید متصل شده است. بنابراین وقتی یک شرکت جواهرسازی در مقیاس پاندورا وارد این کشور می‌شود، بخشی از زیرساخت مورد نیاز آن ــ از مناطق صنعتی و لجستیک گرفته تا نیروی انسانی و شبکه تأمین ــ از قبل وجود دارد.
این موضوع تفاوت میان «یک کارخانه در یک کشور ارزان‌هزینه» و «یک پایگاه تولید جهانی» را روشن می‌کند.
امـــــــا وضعیــت خود بــازار طلا و جواهر ویتنـــام چگونه اســت؟
بازار داخلی ویتنام نیز قابل توجه است، هرچند نباید اندازه آن را با بازارهایی مانند هند یا چین مقایسه کرد.
بر اساس گزارش شورای جهانی طلا، مصرف جواهرات طلا در ویتنام در سال ۲۰۲۵ به ۱۰.۶ تن رسید؛ ۲۰ درصد کمتر از ۱۳.۲ تن در سال ۲۰۲۴. تایلند نیز در همین سال ۷.۸ تن مصرف جواهرات طلا داشت.
در نگاه اول، کاهش ۲۰ درصدی ممکن است نشانه ضعف بازار به نظر برسد. اما اینجا یک نکته کلیدی وجود دارد: سال ۲۰۲۵ برای طلا سالی غیرعادی بود. قیمت طلا در طول سال ۵۳ رکورد تاریخی جدید ثبت کرد و ارزش کل تقاضای جهانی طلا از ۵۰۰۰ تن فراتر رفت.
در بخش جواهرات، همین افزایش قیمت باعث شد حجم خرید کاهش پیدا کند، اما ارزش بازار بالا برود. مصرف جهانی جواهرات طلا در سال ۲۰۲۵ با کاهش ۱۸ درصدی به ۱۵۴۲ تن رسید، در حالی که ارزش تقاضا با رشد ۱۸ درصدی به رکورد ۱۷۲ میلیارد دلار رسید.خود شرکت اعلام کرده که دانش و تجربه تیم‌های تایلندی را از طریق آکادمی آموزشی خود به ویتنام منتقل خواهد کرد.
بنابراین کارخانه ویتنام را نباید به معنای خروج پاندورا از تایلند دانست.
مدل در حال شکل‌گیری، بیشتر تکمیل ظرفیت تایلند با یک پایگاه جدید است.
این مسئله یک درس مهم برای سایر کشورهای تولیدکننده دارد: در زنجیره جهانی امروز، شرکت‌های بزرگ الزاماً به دنبال یک کشور واحد برای تمام تولید خود نیستند. آنها شبکه‌ای از کشورها را انتخاب می‌کنند و هر کشور را بر اساس ترکیبی از نیروی انسانی، هزینه، زیرساخت، مهارت، دسترسی به بازار و ریسک زنجیره تأمین ارزیابی می‌کنند. ویتنام اکنون وارد این شبکه شده است.
مهم‌تریــن پیـــام بـرای صنعت طلا و جـواهــــر ایــــران
شاید جذاب‌ترین بخش این داستان برای فعالان ایرانی، خود ویتنام نباشد؛ بلکه مدل توسعه آن باشد.
ایران از نظر سابقه ساخت طلا و جواهر، نیروی انسانی، طراحی و بازار داخلی، ظرفیت‌های قابل توجهی دارد. اما تبدیل این ظرفیت‌ها به صادرات صنعتی پایدار، نیازمند مجموعه‌ای از عوامل است که فراتر از مهارت ساخت قرار می‌گیرد.
ویتنام نشان می‌دهد برای تبدیل جواهرسازی به یک صنعت صادراتی در مقیاس بالا، حداقل چند حلقه باید هم‌زمان فعال باشند:
اول، تولید در مقیاس صنعتی: تولید سنتی و کارگاهی می‌تواند محصولات باکیفیت و منحصربه‌فرد ایجاد کند، اما صادرات پایدار در مقیاس بالا نیازمند استانداردسازی، کنترل کیفیت و ظرفیت تولید قابل پیش‌بینی است.
دوم، دسترسی به مواد اولیه: سرمایه‌‌گذار زمانی یک کارخانه بزرگ ایجاد می‌کند که بتواند درباره تأمین ماده اولیه، قوانین واردات و هزینه آن چشم‌انداز قابل پیش‌بینی داشته باشد.
سوم، اتصال به بازار جهانی: کارخانه پاندورا در ویتنام برای فروش صرفاً در بازار ویتنام ساخته نشده است. از همان ابتدا بخشی از شبکه جهانی شرکت است.
چهارم، آموزش نیروی انسانی: پاندورا در ویتنام فقط ماشین‌آلات نصب نکرده؛ آکادمی تولید جواهرات ایجاد کرده تا مهارت‌های مورد نیاز را منتقل کند. (Pandora Group)
پنجم، استاندارد و قابلیت ردیابی: استفاده از فلزات بازیافتی، انرژی تجدیدپذیر و استانداردهای زیست‌محیطی بخشی از مدل تولید آینده است، نه یک موضوع حاشیه‌ای.
یـک مقایسـه کــــه بـــرای ایـران ارزش مـــــطالعــــه دارد
تجربه ویتنام یک سؤال جدی پیش روی صنعت جواهرات ایران می‌گذارد:
چرا کشوری که در سال‌های اخیر مصرف جواهرات طلای آن نیز با کاهش مواجه شده، همچنان می‌تواند سرمایهگذاری خارجی ۱۵۰ میلیون دلاری برای تولید جواهرات جذب کند؟
پاسخ را نباید فقط در اندازه بازار داخلی جست‌وجو کرد.
پاندورا به بازار ویتنام نیامده است؛ به ظرفیت تولیدی ویتنام آمده است.
این تفاوت شاید مهم‌ترین درس این پروژه باشد.
در سال ۲۰۲۵ حجم مصرف جواهرات طلا در ویتنام ۱۰.۶ تن بود، در حالی که کارخانه جدید پاندورا ظرفیت تولید ۶۰ میلیون قطعه در سال دارد. این دو عدد به‌خوبی نشان می‌دهند که منطق سرمایهگذاری پاندورا بیشتر به تولید جهانی مربوط است تا مصرف داخلی.
به همین دلیل، اگر قرار باشد ایران در بازار جهانی جواهرات سهم بیشتری بگیرد، صرفاً افزایش فروش داخلی کافی نیست. مسئله اصلی ایجاد محیطی است که یک تولیدکننده بتواند با اطمینان درباره مواد اولیه، سرمایهگذاری، صادرات، استانداردها، فناوری و بازار خارجی برنامه‌ریزی کند.
ویــــتنـــام
یـــک “هــــاب” در حـــال شـــکل‌گیـــــری
افتتاح کارخانه پاندورا به‌تنهایی ویتنام را به قطب جهانی جواهرات تبدیل نمی‌کند. برای چنین ادعایی هنوز شواهد کافی وجود ندارد.
اما مجموعه اتفاقات کنار هم، تصویر معنادارتری ایجاد می‌کنند:
یک بازار داخلی فعال؛ شرکت‌های بومی مانند PNJ؛ رشد سرمایهگذاری خارجی؛ زیرساخت صنعتی و صادراتی؛ اصلاح مقررات طلا؛ کاهش مالیات صادرات جواهرات؛ و حالا ورود یک برند جهانی با سرمایهگذاری ۱۵۰ میلیون دلاری و ظرفیت ۶۰ میلیون قطعه در سال. اینها نشانه‌های شکل‌گیری یک اکوسیستم هستند.
از سوی دیگر، بازار جهانی جواهرات نیز در حال تغییر است. قیمت بالای طلا، فشار بر حجم تقاضا ایجاد کرده، اما ارزش بازار همچنان بالاست. شورای جهانی طلا پیش‌بینی کرده بود که ضعف تقاضای جواهرات از نظر وزنی در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه داشته باشد، در حالی که ارزش هزینه‌‌کرد می‌تواند در سطح مناسبی باقی بماند.
در چنین شرایطی، تولیدکننده‌ای که بتواند هزینه، کیفیت، سرعت، طراحی و بهره‌وری مواد را هم‌زمان مدیریت کند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
کارخانه پاندورا در ویتنام را باید در سه سطح دید.
در سطح اول، یک سرمایهگذاری ۱۵۰ میلیون دلاری است که ظرفیت تولید جهانی یک برند بزرگ را حدود ۵۰ درصد افزایش می‌دهد.
در سطح دوم، بخشی از استراتژی پاندورا برای متنوع‌سازی زنجیره تولید و کاهش تمرکز جغرافیایی است. اما در سطح سوم، که برای صنعت جهانی طلا و جواهر مهم‌تر است، این پروژه نشانه‌ای از ورود ویتنام به مرحله تازه‌ای از صنعت جواهرات است؛ مرحله‌ای که در آن تولید صنعتی، صادرات، سرمایهگذاری خارجی، آموزش نیروی انسانی و استانداردهای بین‌المللی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
بــرای ایـــران، ارزش مطالعه ویتنام دقیقا در همیـــــن نقطـــه اســـت.
مسئله اصلی این نیست که آیا ویتنام در آینده جای تایلند را می‌گیرد یا نه. مسئله این است که چه چیزی باعث شده یک برند جهانی، ویتنام را شایسته سرمایهگذاری ۱۵۰ میلیون دلاری برای تولید جواهرات بداند؟
پاسخ این پرسش، برای هر کشوری که می‌خواهد از «جواهرسازی» به «صنعت صادراتی جواهرات» برسد، اهمیت دارد.
و شاید مهم‌ترین پیام کارخانه پاندورا همین باشد: در بازار آینده طلا و جواهر، داشتن طلا کافی نیست؛ توان تبدیل طلا به محصولی استاندارد، قابل صادرات، قابل ردیابی و دارای ارزش افزوده بالا است که جایگاه کشورها را در زنجیره جهانی تعیین می‌کند.
